Najnowszy numer e-biuletynu

 pw4fin

 

Artykuły

Fundusze sołeckie i ich wykorzystanie

Początek funduszy sołeckich sięga lat 2007-2008. Ustawa o funduszu sołeckim weszła w życie w 2009 r. W 2010 roku realizowało je już 1178 samorządów. Pomysł zrodził się ze strony społecznej na czele z działaczami Krajowego Stowarzyszenia Sołtysów.

 

Głównym założeniem było to, by obywatele współdecydowali o swoich lokalnych społecznościach, by angażowali się we współzarządzanie środkami publicznymi, ale jeszcze ważniejsza kwestią jest to, że te działania uczą mieszkańców poszanowania dla wspólnych decyzji. Początki funduszy nie były łatwe, często zdarzało się, że mieszkańcy nie angażowali się w tego typu przedsięwzięcia. Tym bardziej, że trzeba było wziąć udział w zebraniu wiejskim, co też było niemałym wyzwaniem. Jednak z roku na rok sytuacja się poprawia a i pomysły są coraz bardziej świadome, przemyślane i co najważniejsze wspólnie wypracowane i przegłosowane.

Fundusz sołecki nie jest własnością sołectwa, jak mogłoby się zdawać, ponieważ sołectwa nie mają osobowości prawnej. Sołectwa nie mają np. zdolności do zawierania umów z wykonawcami zleconych robót, zakupu sprzętu, wyposażenia itp. Sołectwa nie mają swojego budżetu czy odrębnych kont bankowych.

Fundusz sołecki to wyodrębniona w budżecie gminy pula środków zarezerwowana dla sołectwa.

Na co można wydać środki z funduszu sołeckiego?

Możliwość wydatkowania funduszu sołeckiego określa art. 2 pkt 6 Ustawy o funduszu sołeckim, zgodnie z którym środki z tego źródła mogą być przeznaczane na realizację tych przedsięwzięć, które są zadaniami własnymi gminy, służą poprawie warunków życia mieszkańców i są zgodne ze strategią rozwoju gminy.
Zadania własne gminy, to, zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, sprawy obejmujące kwestie:

  • ładu przestrzennego, gospodarki nieruchomościami, ochrony środowiska i przyrody oraz gospodarki wodnej;
  • gminnych dróg, ulic, mostów, placów oraz organizacji ruchu drogowego;
  • wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych, utrzymania czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych, wysypisk i unieszkodliwiania odpadów komunalnych, zaopatrzenia w energię elektryczną i cieplną oraz gaz;
  • działalności w zakresie telekomunikacji;
  • lokalnego transportu zbiorowego;
  • ochrony zdrowia;
  • pomocy społecznej, w tym ośrodków i zakładów opiekuńczych;
  • wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej;
  • gminnego budownictwa mieszkaniowego;
  • edukacji publicznej;
  • kultury, w tym bibliotek gminnych i innych instytucji kultury oraz ochrony zabytków i opieki nad zabytkami;
  • kultury fizycznej i turystyki, w tym terenów rekreacyjnych i urządzeń sportowych;
  • targowisk i hal targowych;
  • zieleni gminnej i zadrzewień;
  • cmentarzy gminnych;
  • porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli oraz ochrony przeciwpożarowej i przeciwpowodziowej, w tym wyposażenia i utrzymania gminnego magazynu przeciwpowodziowego;
  • utrzymania gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz obiektów administracyjnych;
  • polityki prorodzinnej, w tym zapewnienia kobietom w ciąży opieki socjalnej, medycznej i prawnej;
  • wspierania i upowszechniania idei samorządowej, w tym tworzenia warunków do działania i rozwoju jednostek pomocniczych i wdrażania programów pobudzania aktywności obywatelskiej;
  • promocji gminy;
  • współpracy i działalności na rzecz organizacji pozarządowych oraz podmiotów wymienionych w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2010 r. Nr 234, poz. 1536,
  • z późn. zm.4));
  • współpracy ze społecznościami lokalnymi i regionalnymi innych państw.

W rzeczywistości często to środki przeznaczone są np. na zmiany w zagospodarowaniu przestrzeni wiejskiej, centów rekreacji, wyposażenie świetlic, place zabaw czy do tworzenia warunków do rozwoju turystyki.

Warunki przyznania funduszu sołeckiego By można było sfinalizować wydatkowanie funduszu sołeckiego konieczne jest podjęcie kilku działań.

Po pierwsze Rada Gminy oficjalnie wyraża zgodę na wydzielenie funduszu w budżecie gminy poprzez formalną uchwałę (w terminie do 31 marca roku poprzedzającego rok, w którym przedsięwzięcia z funduszu mają być wykonane). Ustawa z dnia 21 lutego 2014 r. o funduszu sołeckim, wprowadziła zasadę, że wystarczy, aby rada gminy raz uchwaliła taką zgodę, a będzie ona obowiązywać bezterminowo.
Po drugie wójt musi przekazać wszystkim sołtysom w swojej gminie infor­mację, jaka konkretnie kwota z funduszu sołeckiego przysługuje każdemu z sołectw na następny rok. Musi to zrobić w nieprze­kraczalnym terminie do dnia 31 lipca roku poprzedzającego rok, w którym przedsięwzięcia z funduszu mają być wykonane.
Wysokość kwoty dla konkretnego sołectwa jest obliczana na podstawie tak zwanej kwoty bazowej i liczby mieszkańców sołectwa. Zależy ona od liczby mieszkańców sołectwa i dochodów gminy w przeliczeniu na jednego mieszkańca (ale tylko od dochodów bieżących).
Informacja o wysokości kwoty dla każdego sołectwa ma duże znacze­nie, gdyż jest wyznacznikiem, czy środki te pokryją zapotrzebowanie na pomysł ich wydania.
Jednocześnie sołtys, rada sołecka i mieszkańcy muszą się zastanowić, czy wybrane przez nich przedsięwzięcia są zadaniami własnymi gminy.
Sołtys i rada sołecka powinni sierpień i początek września prze­znaczyć na przygotowania do zebrania wiejskiego, na którym zostanie uchwalony wniosek ze wskazaniami przedsięwzięć do re­alizacji z kwoty przypadającej sołectwu na przyszły rok.
Zebranie powinno być prawidłowo przygotowane, zgodnie ze statutem sołectwa, mieszkańcy powinni zostać poinformowani o kwocie przypadającej na sołectwo i mieć rozeznanie na co te kwotę można przeznaczyć. Przykładowo nie można tych środków przeznaczyć na remont drogi powiatowej, bo to zadanie własne powiatu, nie gminy.
Osoba, która zgodnie ze statutem sołectwa ma kompetencje do prowa­dzenia zebrania wiejskiego – najczęściej jest to sołtys – powinna wcześniej przygotować plan zebrania i jego reguły oraz przeprowadzić je sprawnie, aby zakończyło się ono podjęciem uchwały o przyjęciu konkretnego wniosku, a nie ciągnęło się w czasie i ugrzęzło w jałowej dyskusji czy sporze, co w rezultacie zakończy się brakiem uchwalenia wniosku.
Istotne jest wybranie odpowiedniego terminu zebrania wiejskiego, które ma uchwalić wniosek. Prowadzący zebranie musi mieć na uwadze, że wniosek sołectwa musi spełniać następujące wymogi ustawowe:

  • musi być uchwalony przez prawomocne zebranie wiejskie (wy­móg art. 5 ust. 1 i 2 ustawy o funduszu sołeckim);
  • może być uchwalony wyłącznie z inicjatywy: sołtysa, rady sołec­kiej albo minimum 15 pełnoletnich mieszkańców sołectwa (wymóg art. 5 ust. 2 ustawy o funduszu sołeckim);
  • musi wskazywać konkretne przedsięwzięcia, a nie dotację dla in­stytucji albo organizacji pozarządowej (wymóg art. 5 ust. 3 ustawy o funduszu sołeckim);
  • oprócz wskazania przedsięwzięć do realizacji musi zawierać sza­cunek ich kosztów i uzasadnienie (wymóg art. 5 ust. 3 ustawy o funduszu sołeckim);
  • musi być przekazany wójtowi w nieprzekraczalnym terminie do dnia 30 września roku poprzedzającego rok budżetowy (wymóg art. 5 ust. 4 ustawy o funduszu sołeckim);
  • przedsięwzięcia wskazane do realizacji przez zebranie wiejskie we wniosku muszą być zadaniami własnymi gminy, służyć po­prawie warunków życia mieszkańców i być zgodne ze strategią rozwoju gminy (wymóg art. 2 ust. 6 ustawy o funduszu sołeckim w związku z art. 7 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym);
  • szacunek kosztów musi się mieścić w kwocie przypadającej so­łectwu z puli funduszu sołeckiego (wymóg art. 5 ust. 3 w związku z art. 3 ust. 2 ustawy o funduszu sołeckim).

Dla udokumentowania, że zebranie wiejskie było prawomocne, należy wniosek przekazać wójtowi wraz z uchwałą o uchwaleniu wniosku, pro­tokołem i podpisaną listą obecności osób uprawnionych do głosowania.
Uchwalenie wniosku z inicjatywy sołtysa, rady sołeckiej bądź mi­nimum 15 pełnoletnich mieszkańców oznacza, że zebranie wiejskie może podjąć głosowanie tylko nad propozycją przedsięwzięć zgłoszo­nych formalnie przez sołtysa, radę sołecką albo minimum 15 pełno­letnich mieszkańców sołectwa. Musi to być propozycja podpisana przez minimum 15 pełnoletnich mieszkańców albo ta, która uzyska poparcie co najmniej 15 pełnolet­nich mieszkańców w głosowaniu na zebraniu wiejskim przed podję­ciem formalnej uchwały o uchwaleniu wniosku. (Trzeba w takiej sytu­acji zaznaczyć to w protokole z zebrania).
Wniosek musi wskazywać konkretne przedsięwzięcia, dlatego nie może nim być postulat przyznania dotacji o nieokreślonym prze­znaczeniu albo o przeznaczeniu zbyt ogólnie sformułowanym, na przykład „ochrona przeciwpożarowa". W związku z tym nie należy pisać we wniosku, że sołectwo przeznacza określoną kwotę z funduszu sołeckiego „dla OSP", „dla KGW", itp. Należy natomiast wskazać konkretne przedsięwzięcie, na przykład „zakup mundurów dla strażaków". Możliwe jest także łączenie się kilku sołectw w jedno przedsięwzięcie, np. przedszkole położone na terenie jednego sołectwa uzyskało wsparcie na remont placu zabaw po połączeniu środków z pozostałych sołectw, z których uczęszczają dzieci, a na terenie których brak przedszkola, co dało już konkretną kwotę i wspaniały efekt końcowy.

Korzyści z funduszu sołeckiego

Najważniejsza korzyść dla mieszkańców wynika z tego, że to nie wójt, nie rada gminy, nie poszczególni radni i nie urzędnicy gminni, tylko właśnie mieszkańcy na zebraniu wiejskim decydują, na co konkretnie ma być przeznaczona kwota zarezerwowana na wydatki w ich sołectwie. W ten sposób włączają się w zarządzanie sprawami sołeckimi i pośrednio gminnymi. Dzięki nowym projektom: inwestycjom, naprawom, remontom, imprezom itp., poprawiają się warunki życia. Mieszkańcy zyskują przy tym poczucie, że są częścią wspólnoty.
Z kolei gmina, oprócz namacalnych efektów zrealizowanych projektów we wszystkich sołectwach, uzyska z budżetu państwa zwrot części wydatków poniesionych z puli funduszu sołeckiego. Bezcennym zyskiem są też aktywne społeczności, bez których sołectwa – a tym samym cała gmina – nie mogłyby się rozwijać.
Przedsięwzięcia wskazane przez mieszkańców konkretnego sołectwa do sfinansowania z funduszu nie mogą być jednak dowolne. Muszą odpowiadać warunkom i wymogom formalnym, które zostały określone w ustawie o funduszu sołeckim i w art. 7 ust. 1 ustawy o samo­rządzie gminnym.

Bibliografia

  • Ustawa o funduszu sołeckim z 20 lutego 2009 roku (Dz. U. z 2009 r. Nr 52, poz. 420, z późn. zm.)
  • Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 885, 938 i 1646).
  • ustawa z dnia 21 lutego 2014 r. o funduszu sołeckim (Dz. U., poz. 301)
  • ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. 1990 nr 16 poz. 95).
  • rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 8 lipca 2014 r. w sprawie wzorów informacji przekazywanych przez wójta
  • Poradnik sołecki, Instytut Obywatelski, Warszawa 2016
  • http://funduszesoleckie.eu/
  • http://www.kss.org.pl/
  • http://serwisy.gazetaprawna.pl/samorzad/artykuly/794197,na-co-mozna-przeznaczyc-srodki-z-funduszu-soleckiego.html

 

Waldemar Gorajczyk
Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie Oddział w Krakowie

Piotr Rachwał
Uniwersytet Rolniczy im. Hugona Kołłątaja w Krakowie
Wydział Rolniczo-Ekonomiczny
Zakład Ekonomiki i Organizacji Rolnictwa

 

   http://produktyregionalne.edu.pl